Dubai Serbest Bölgeleri (Freezone): Liste ve Karşılaştırma

Dubai'de serbest bölge (free zone), gümrük ve mülkiyet mevzuatı bakımından anakaradan ayrılan, kendi lisans otoritesi bulunan özel yetki alanıdır. Emirlikte otuzu aşkın serbest bölge faaliyet gösteriyor ve her biri belirli bir sektöre göre konumlanmış durumda: DMCC emtia ticaretine, JAFZA liman lojistiğine, DIFC finansal hizmetlere, Dubai Internet City teknoloji şirketlerine odaklanıyor.

Yatırımcı açısından fark yalnızca konumda değil. Lisans ücreti, vize kotasının hesaplanma biçimi, ofis zorunluluğu, kurumsal banka hesabı açma kolaylığı ve anakara pazarına erişim yöntemi bölgeden bölgeye değişiyor. Yanlış bölge seçimi ilk yılın maliyetinden çok, şirketin sonraki üç yıldaki operasyon esnekliğini etkiliyor.

Aşağıdaki bölümler; serbest bölge ile anakara arasındaki hukuki farkı, öne çıkan bölgelerin hangi faaliyetler için uygun olduğunu, kuruluş adımlarını ve 2026 itibarıyla geçerli vergi yükümlülüklerini resmi kaynaklara dayanarak açıklıyor.

Dubai serbest bölgesi (free zone) nedir?

Serbest bölge, federal ticaret kanunu yerine kendi yönetmeliğiyle çalışan, bağımsız bir lisans otoritesine bağlı ticari yerleşkedir. Şirketin kuruluşu, lisansı, vize kotası ve ofis tahsisi bu otorite tarafından yönetilir; Dubai Ekonomi ve Turizm Departmanı (DET) sürece dahil olmaz.

Üç yapısal özellik bölgeleri anakaradan ayırır. Birincisi, hisselerin tamamı yabancı kişi veya şirkete ait olabilir. İkincisi, bölgeler gümrük açısından BAE gümrük hattının dışında kabul edilir; mallar bölgeye vergisiz girer, ancak anakaraya geçişte Körfez ortak tarifesi uyarınca %5 gümrük vergisi doğar. Üçüncüsü, lisansın kapsamı bölge sınırlarıyla tanımlıdır: bir free zone şirketi anakaradaki müşteriye doğrudan mal veya hizmet satamaz.

Bu son madde uygulamada en çok yanlış anlaşılan noktadır. Anakara pazarına erişim imkânsız değildir; yerel distribütör veya hizmet acentesi atamak, anakarada şube açmak ya da bazı bölgelerin DET ile birlikte sunduğu çift lisans (dual licence) modelini kullanmak mümkündür. Ancak bunların her biri ayrı bir başvuru ve maliyet kalemidir.

Dubai serbest bölgesinde şirket kurmanın avantajları

• %100 yabancı mülkiyet: Yerel ortak veya sponsor zorunluluğu yoktur; hisselerin tamamı yatırımcıda kalır.
• Nitelikli gelirde %0 kurumlar vergisi: Nitelikli Serbest Bölge Kişisi (QFZP) şartlarını sağlayan şirketler, nitelikli gelirleri üzerinden %0 oranından yararlanır.
• Sermayenin serbest transferi: Kâr ve sermayenin yurt dışına aktarımında kambiyo kısıtı bulunmaz.
• Gümrük avantajı: Bölgeye giren mallarda ithalat vergisi doğmaz; re-eksport iş modelleri için belirleyici bir kalemdir.
• Hızlı kuruluş: Belgeler eksiksiz olduğunda lisansın çoğu bölgede birkaç iş günü içinde düzenlenmesi mümkündür.
• Oturum izni hakkı: Lisans, hissedar ve çalışanlar için yenilenebilir oturum vizesi başvurusuna zemin hazırlar.
• Sektörel ekosistem: Aynı bölgede toplanan tedarikçi, müşteri ve düzenleyici yapı, özellikle finans ve emtia ticaretinde operasyonel hız sağlar.

Serbest bölge mi, mainland mı? Karşılaştırma tablosu

Seçim, hedef müşteri kitlesiyle başlar. Müşterileriniz BAE dışındaysa ya da bölge içi firmalarsa serbest bölge; perakende, inşaat, yerel hizmet veya kamu ihalesi hedefleniyorsa anakara öne çıkar.

İki modelin maliyet ve süreç farklarını kalem kalem görmek isterseniz Dubai mainland ve serbest bölge karşılaştırması ayrıntılı bir tablo sunuyor.

Dubai serbest bölgeleri listesi (sektöre göre)

Dubai'deki bölgeler bugün büyük ölçüde üç çatı altında toplanıyor: DIEZ (Dubai Integrated Economic Zones), TECOM Group ve bağımsız otoriteler. Aşağıdaki tablo bölgeleri faaliyet alanına göre grupluyor.

Bütçe odaklı bir karşılaştırma için Dubai'de en ucuz serbest bölgeler, sektörel bir kısa liste için ise Dubai'deki en iyi 8 serbest bölge incelemesi başlangıç noktası olabilir.

Öne çıkan Dubai serbest bölgeleri ve kimler için uygun

DMCC – Dubai Multi Commodities Centre

Jumeirah Lakes Towers'da konumlanan DMCC; altın, elmas, çay, kahve ve metal ticaretinin merkezi. Emtia ticareti dışında kripto varlık, danışmanlık ve genel ticaret lisansları da veriliyor. Banka hesabı açma sürecinde bölgenin itibarı bir avantaj; buna karşılık lisans ve ofis maliyeti Dubai ortalamasının üzerinde.

JAFZA – Jebel Ali Serbest Bölgesi

Jebel Ali Limanı'na bitişik olan JAFZA, konteyner hacmi yüksek ithalat-ihracat ve üretim operasyonları için kurgulanmış. Depo, açık alan ve üretim tesisi kiralamak mümkün. Halka açık şirket (PLC) yapısına izin veren sınırlı sayıda bölgeden biri.

DAFZA – Dubai Havalimanı Serbest Bölgesi

Dubai Uluslararası Havalimanı'nın hemen yanında; hava kargo bağımlı yüksek değerli ürünler için tercih ediliyor. Elektronik, ilaç, kozmetik ve mücevher sektörlerinde yoğunlaşmış durumda. DIEZ çatısı altında ve DET ile çift lisans seçeneği sunuyor.

DIFC – Dubai Uluslararası Finans Merkezi

İngiliz ortak hukuku esasına dayanan kendi mahkeme sistemine ve düzenleyicisine (DFSA) sahip. Banka, varlık yönetimi, sigorta, fon ve fintech için tasarlanmış. Düzenlemeye tabi faaliyetlerde sermaye ve uyum yükümlülükleri diğer bölgelere göre belirgin şekilde ağır.

IFZA – International Free Zone Authority

Dubai Silicon Oasis içinde konumlanan IFZA; danışmanlık, yazılım, e-ticaret ve genel ticaret gibi hizmet ağırlıklı iş modellerinde küçük ve orta ölçekli şirketlerin sık tercih ettiği bölgelerden. Paket yapısı lisans ve vize sayısını birlikte fiyatlandırıyor.

Meydan Free Zone

Nad Al Sheba'daki Meydan, tek hissedarlı hizmet ve ticaret şirketleri için hızlı dijital kuruluş süreciyle biliniyor. Şehir merkezine yakınlığı ve dijital başvuru akışı başlangıç aşamasındaki şirketler için avantaj sağlıyor.

Dubai South (DWC)

Al Maktoum Havalimanı ve Expo alanını kapsayan geniş bir yerleşke. Lojistik, havacılık, e-ticaret depolama ve hafif üretim için arazi ve depo seçenekleri sunuyor. Jebel Ali Limanı'na kara bağlantısı deniz-hava kombine taşımacılığı kolaylaştırıyor.

Dubai Silicon Oasis (DSO)

Teknoloji üretimi, Ar-Ge, elektronik ve yazılım şirketleri için kurulmuş entegre bir teknoloji parkı. Ofis, laboratuvar ve konut fonksiyonlarını aynı yerleşkede barındırıyor; DIEZ çatısı altında yönetiliyor.

TECOM bölgeleri: Internet City, Media City, Knowledge Park

Dubai Internet City yazılım ve teknoloji şirketlerini, Dubai Media City yayıncılık, reklam ve prodüksiyon şirketlerini, Dubai Knowledge Park ise eğitim ve insan kaynakları kuruluşlarını barındırıyor. Üçü de TECOM Group tarafından yönetiliyor ve faaliyet listeleri sıkı şekilde tanımlı.

Dubai Healthcare City (DHCC)

Klinik, poliklinik, diş hekimliği, laboratuvar ve sağlık teknolojisi şirketleri için ayrı bir sağlık düzenleyicisi (DHCA) altında çalışıyor. Klinik faaliyetlerde hekim ve tesis ruhsatlandırması ayrı bir süreç olarak yürütülüyor.

Dubai CommerCity

Orta Doğu ve Kuzey Afrika'nın e-ticarete özgü ilk serbest bölgesi. Depolama, sipariş hazırlama ve son kilometre dağıtımını aynı yerleşkede birleştiren yapısıyla çevrimiçi satış yapan markalara yönelik.

Serbest bölge şirket türleri: FZE, FZ-LLC ve şube

Asgari sermaye tutarı bölgeye göre değişir; bazı bölgelerde sembolik bir tutar yeterliyken DIFC gibi düzenlemeye tabi alanlarda faaliyet türüne bağlı sermaye eşikleri uygulanır. Güncel tutarı her zaman ilgili otoritenin yürürlükteki yönetmeliğinden doğrulamak gerekir.

Dubai serbest bölge şirketi kurma adımları

Süreç boyunca imzalanan yabancı belgelerin bir kısmı için tasdik zinciri gerekir; ayrıntısı MOFA damgası ve konsolosluk tasdiki başlığında açıklanıyor.

Kuruluş için gerekli belgeler

• Tüm hissedar ve yöneticilerin pasaport fotokopisi (asgari altı ay geçerli)
• Vesikalık fotoğraf ve iletişim bilgileri
• Özgeçmiş veya mesleki geçmiş; düzenlemeye tabi faaliyetlerde diploma ve deneyim belgesi
• Adres teyidi (son üç aya ait fatura veya banka ekstresi)
• Şirket unvanı için en az üç alternatif
• Faaliyet tanımı ve özet iş planı
• Kurumsal hissedar varsa: ana şirketin ticaret sicil belgeleri, esas sözleşmesi ve yönetim kurulu kararı (tasdikli)
• Şube kuruluşunda ana şirketin son mali tabloları

Maliyeti oluşturan kalemler

Serbest bölge maliyeti tek bir rakam değil, birbirinden bağımsız kalemlerin toplamıdır. Otoritelerin tarifeleri dönemsel kampanyalarla değiştiği için güncel tutarın doğrudan ilgili bölgeden alınan yazılı teklifle teyit edilmesi gerekir. Bütçe planlarken şu kalemler dikkate alınır:

• Kuruluş ve kayıt harcı – bir defaya mahsus
• Ticaret lisansı – yıllık; faaliyet sayısına göre değişir
• Ofis veya flexi desk kirası – yıllık; vize kotasıyla bağlantılı
• Kurum kartı (establishment card) – vize başvuruları için zorunlu
• Kişi başı vize maliyeti – giriş izni, sağlık kontrolü, Emirates ID ve damga
• Sağlık sigortası – Dubai'de oturum sahibi çalışanlar için zorunlu
• Muhasebe ve denetim – QFZP statüsü hedefleniyorsa denetlenmiş mali tablo şarttır
• Yıllık yenileme – lisans, ofis ve kart yenilemeleri

Muhasebe ve beyan yükümlülüklerinin işletme üzerindeki yıllık etkisini Dubai vergi ve muhasebe hizmetleri sayfasında kalem kalem inceleyebilirsiniz.

Vergi ve uyum yükümlülükleri

Kurumlar vergisi ve %0 QFZP statüsü

BAE kurumlar vergisi, 1 Haziran 2023'ten sonra başlayan mali yıllar için yürürlükte. Maliye Bakanlığı'nın açıklamasına göre 375.000 AED'ye kadar olan vergiye tabi gelir %0, bu tutarı aşan kısım %9 oranında vergilendiriliyor. Serbest bölge şirketleri için ayrı bir rejim var: Nitelikli Serbest Bölge Kişisi (QFZP) şartlarını sağlayanlar nitelikli gelirleri üzerinden %0, nitelikli olmayan gelirleri üzerinden %9 ödüyor.

Burada kritik nokta şu: %0 oranı muafiyet değil, oranın kendisidir. Serbest bölge şirketleri de Federal Vergi İdaresi'ne kayıt olmak ve yıllık kurumlar vergisi beyannamesi vermekle yükümlü. QFZP statüsünü korumak için ise bölgede yeterli ekonomik faaliyet bulundurmak, nitelikli olmayan gelirde de minimis eşiklerini aşmamak ve denetlenmiş mali tablo hazırlamak gerekiyor. Şartların ihlali, statünün beş yıllık süreyle kaybedilmesine yol açabiliyor.

Şartların tamamı ve pratik kontrol listesi için QFZP ve %0 kurumlar vergisi incelemesine bakılabilir.

Küçük işletme istisnası

Yıllık geliri 3 milyon AED'yi aşmayan işletmeler için Küçük İşletme İstisnası uygulanıyor; Maliye Bakanlığı, bu rahatlamanın 31 Aralık 2026'da veya öncesinde sona eren vergi dönemleri için geçerli olduğunu belirtiyor. Ancak istisna, QFZP statüsünü seçen şirketler için kullanılamıyor – iki rejimden birini seçmek gerekiyor.

KDV (VAT)

BAE'de standart KDV oranı %5. Vergiye tabi arz ve ithalat toplamı 375.000 AED'yi aşan işletmeler için kayıt zorunlu, 187.500 AED'yi aşanlar için isteğe bağlı. Serbest bölgelerin bir kısmı KDV mevzuatında "Belirlenmiş Bölge" (Designated Zone) statüsünde; bu bölgelerde mal teslimlerinde farklı kurallar işliyor, hizmetler ise genel rejime tabi.

Ekonomik Öz Kuralları (ESR) ve diğer yükümlülükler

Sık rastlanan bir yanlışı düzeltmek gerekiyor: Maliye Bakanlığı, 2024 tarihli ve 98 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 31 Aralık 2022'den sonra sona eren mali yıllar için ESR bildirim ve rapor yükümlülüğünü kaldırdı. Önceki dönemlere ilişkin yükümlülükler ve idari taleplere yanıt verme zorunluluğu devam ediyor.

Yürürlükte kalan başlıca uyum başlıkları:

• Gerçek Faydalanıcı (UBO) kaydı – hissedarlık zincirinin lisans otoritesine bildirilmesi
• Kara paranın aklanmasıyla mücadele (AML) – belirlenen sektörlerde goAML kaydı ve raporlama
• Muhasebe kayıtlarının saklanması – kurumlar vergisi mevzuatında öngörülen süreyle
• E-fatura – Maliye Bakanlığı'nın elektronik faturalandırma programı kademeli olarak devreye alınıyor

Serbest bölge şirketlerinde defter düzeni ve beyan takvimi için serbest bölge şirketlerinde vergilendirme ve muhasebe başlığı ayrıntılı bir çerçeve sunuyor.

Vize kotası ve ofis seçenekleri

Serbest bölgelerde vize sayısı genellikle ofis türüne bağlıdır. Paylaşımlı masa (flexi desk) düşük sayıda vizeye izin verirken, bağımsız ofislerde kota metrekareyle orantılı olarak artar. Bazı bölgeler kotayı ofisten bağımsız paketler halinde de satıyor.

• Flexi desk / esnek masa: Danışmanlık ve dijital hizmet iş modelleri için yeterli; en düşük maliyetli seçenek.
• Bağımsız ofis: Ekip büyüdükçe ve banka nezdinde fiziki varlık göstermek gerektiğinde tercih edilir.
• Depo ve üretim alanı: JAFZA, Dubai South ve Dubai Industrial City gibi bölgelerde mümkün.

Çalışan ve hissedar vizelerinin adımları, süreleri ve yenileme koşulları için Dubai çalışma ve oturum vizesi sayfasına, anakara modeli için ise Dubai mainland şirket kuruluşu sayfasına bakabilirsiniz.

Doğru serbest bölgeyi seçme kriterleri

1. Faaliyet listesi uyumu: Yapacağınız işin otoritenin listesinde tanımlı olması ön koşuldur; sonradan faaliyet ekleme ek maliyet doğurur.
2. Müşteri coğrafyası: Gelirin büyük bölümü BAE anakarasından gelecekse serbest bölge modeli baştan sorgulanmalıdır.
3. Banka uyumu: Bazı bölge ve faaliyet kombinasyonlarında hesap açılışı belirgin şekilde uzar; bölge seçimi bankanın risk iştahını etkiler.
4. Vize ihtiyacı: İlk yıl kaç kişi için oturum gerektiği, ofis türünü ve dolayısıyla bütçeyi belirler.
5. Fiziki gereksinim: Depo, soğuk hava deposu veya laboratuvar ihtiyacı seçenekleri hızla daraltır.
6. Yenileme maliyeti: İlk yıl kampanyalı fiyatlar yerine üç yıllık toplam sahip olma maliyeti hesaplanmalıdır.
7. QFZP uygunluğu: %0 hedefleniyorsa gelir yapısının nitelikli faaliyet tanımıyla örtüşmesi gerekir.

Sık yapılan hatalar

• %0 oranını otomatik saymak: QFZP şartları sağlanmadan serbest bölgede olmak tek başına %0 anlamına gelmez.
• Vergi kaydını atlamak: Beyan yükümlülüğü oran sıfır olsa dahi devam eder.
• Anakara satışını lisans kapsamı dışında yapmak: Lisans kapsamı dışı faaliyet, idari yaptırım ve lisans iptali riski taşır.
• Ofisi vize ihtiyacından bağımsız seçmek: En ucuz paket, ekip büyüdüğünde ilk yıl içinde değiştirilmek zorunda kalınabilir.
• Belgeleri tasdiksiz sunmak: Kurumsal hissedar belgelerinin tasdik zinciri tamamlanmadan başvuru ilerlemez.
• Muhasebeyi yıl sonuna bırakmak: Denetlenmiş mali tablo şartı, düzenli defter tutulmadan karşılanamaz.

Kaynakça

• BAE Maliye Bakanlığı – Kurumlar Vergisi Sıkça Sorulan Sorular
• BAE Maliye Bakanlığı – Ekonomik Öz Kurallarına ilişkin Bakanlar Kurulu Kararı değişikliği
• Federal Vergi İdaresi (FTA) – Kurumlar Vergisi ve Katma Değer Vergisi
• BAE Resmi Portalı – Vergilendirme
• Serbest bölge otoriteleri – DMCC, JAFZA, DAFZA, DIFC